Anlaşmalı Boşanma Protokolü: Nelere Dikkat Edilmeli?

Anlaşmalı boşanma tek celsede biter; ancak imzaladığınız protokol yıllarca sizi bağlar. Nafaka, velayet, mal paylaşımı ve kişisel ilişki başlıklarında eksik veya belirsiz yazılmış bir madde, sonradan düzeltilmesi çok zor sonuçlar doğurur. Protokolde bulunması gerekenleri madde madde ele alıyoruz.

Anlaşmalı boşanma, tarafların üzerinde uzlaştığı bir sürecin mahkeme onayından geçirilmesidir. Duruşma çoğunlukla tek celsede biter ve süreç hızlı ilerler. Ancak bu hız yanıltıcıdır: imzaladığınız protokol, boşanma sonrasındaki yıllar boyunca sizi bağlayan bir sözleşmedir ve içeriğindeki bir eksiklik sonradan çok zor telafi edilir.

Bu yazıda protokolün hangi başlıkları mutlaka içermesi gerektiğini ve uygulamada en sık nerede hata yapıldığını ele alıyoruz.

Anlaşmalı boşanmanın kanuni şartları

Türk Medeni Kanunu uyarınca dört şart aranır:

1. Evliliğin en az bir yıl sürmüş olması. Bir yıldan kısa evliliklerde anlaşmalı boşanma mümkün değildir; çekişmeli dava yoluna gidilmesi gerekir.
2. Eşlerin birlikte başvurması veya birinin açtığı davayı diğerinin kabul etmesi.
3. Hâkimin tarafları bizzat dinlemesi ve iradelerin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi. Bu nedenle her iki eşin de duruşmada hazır bulunması gerekir; vekil ile temsil yeterli değildir.
4. Hâkimin, mali sonuçlar ve çocukların durumu bakımından protokolü uygun bulması.

Protokolde mutlaka bulunması gerekenler

1. Boşanma iradesi

Tarafların evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı konusunda anlaştıkları ve boşanmayı karşılıklı olarak istedikleri açıkça yazılmalıdır.

2. Velayet

Müşterek çocukların velayetinin kime bırakılacağı belirtilir. Velayet kamu düzenine ilişkin olduğundan hâkim, çocuğun üstün yararını gözeterek bu düzenlemeyi denetler ve gerekirse uzman görüşü alır.

3. Kişisel ilişki (görüşme) düzeni

Protokolün en çok ihmal edilen ve en çok sorun çıkaran maddesi budur. “Baba çocuğunu makul sürelerle görebilecektir” gibi belirsiz ifadeler, icra aşamasında uygulanamaz. Düzenleme somut olmalıdır:

• Hafta içi / hafta sonu hangi gün ve saatlerde
• Yarıyıl ve yaz tatillerinde hangi tarihler arasında
• Dinî bayramlarda hangi günler, hangi saatler
• Anneler günü, babalar günü, çocuğun doğum günü
• Teslim ve iade yeri, teslim–iade sorumlusu
• Telefon veya görüntülü görüşme sıklığı

Görüşme düzeni ne kadar belirsiz yazılırsa, boşanma sonrası yaşanacak çatışma o kadar artar. Somut yazılmış bir madde, her iki taraf için de koruyucudur.

4. Nafaka

Üç ayrı nafaka türü karıştırılmamalıdır:

Protokolde her nafakanın tutarı, başlangıç tarihi, ödeme günü, ödeme şekli (banka hesabı) ve artış oranı yazılmalıdır. Artış oranı için genellikle ÜFE/TÜFE gibi bir ölçüt belirlenir; belirlenmezse her yıl artırım davası açmak gerekir.

5. Mal rejiminin tasfiyesi

Protokolde mal paylaşımı düzenlenmezse, taraflar boşanmadan sonra ayrıca mal rejimi tasfiyesi davası açabilir. Bunu istemiyorsanız, protokolde “taraflar mal rejiminden kaynaklanan tüm taleplerinden karşılıklı olarak feragat etmiştir” şeklinde açık bir madde bulunmalıdır.

Taşınmaz devri öngörülüyorsa, tapu devrinin ne zaman ve hangi masraflarla yapılacağı da yazılmalıdır. Protokolde yazması tek başına tapuyu devretmez; ayrıca tapu işlemi yapılması gerekir.

6. Ziynet eşyası ve kişisel eşyalar

Düğün takıları uygulamada en çok çekişme yaratan konulardan biridir. Protokolde iade edilip edilmeyeceği, edilecekse aynen mi bedelen mi olduğu açıkça yazılmalıdır. Aksi hâlde ayrı bir dava konusu olur.

7. Maddi ve manevi tazminat

Talep ediliyorsa tutarı ve ödeme şekli; talep edilmiyorsa feragat edildiği yazılmalıdır.

8. Soyadı

Kadın eş, boşanmadan sonra evlilik soyadını kullanmak istiyorsa bu talebini protokolde belirtmelidir. Bu, kocanın onayına ve kadının bu soyadı kullanmakta menfaatinin bulunmasına bağlıdır.

En sık yapılan yedi hata

1. İnternetten bulunan hazır örneği doldurmak. Her ailenin durumu farklıdır; hazır metinler çoğu zaman mal rejimi ve kişisel ilişki maddelerini içermez.
2. Kişisel ilişkiyi belirsiz yazmak. İcra edilemeyen bir madde, hiç yazılmamış gibidir.
3. Nafakaya artış oranı koymamak. Yıllar içinde nafaka fiilen erir; her yıl artırım davası açmak gerekir.
4. Mal rejimi konusunda sessiz kalmak. Boşanma bitse de tasfiye davası kapıda kalır.
5. İştirak nafakasından feragat ettiğini sanmak. Bu feragat çocuk yönünden sonuç doğurmaz.
6. Tapu devrini protokolde yazıp işlemi yapmamak. Devir tapuda gerçekleşmedikçe mülkiyet geçmez.
7. Duruşmaya gitmemek. Her iki tarafın da hâkim huzurunda beyanda bulunması zorunludur.

Karar sonrası: kesinleşme ve nüfusa işlenmesi

Boşanma kararı, verildiği anda değil kesinleştiğinde hüküm ifade eder. Taraflar duruşmada veya sonrasında kanun yollarından feragat ederse kesinleşme hızlanır. Karar kesinleşip nüfus müdürlüğüne bildirildikten sonra medeni hâl değişikliği kayıtlara işlenir.

Protokol sonradan değiştirilebilir mi?

Boşanma kararı kesinleştikten sonra protokolün kendisi değiştirilemez. Ancak şartlarda esaslı değişiklik olması hâlinde bazı başlıklarda yeni dava açılabilir:

• Nafakanın artırılması veya azaltılması — tarafların gelir ve ihtiyaçlarındaki değişikliğe göre
• Velayetin değiştirilmesi — çocuğun üstün yararı gerektiriyorsa
• Kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi — çocuğun yaşı, okul düzeni veya tarafların yerleşim yeri değiştiyse

Buna karşılık, mal rejimi ve tazminat konusundaki feragatler kural olarak kesindir. Bu da protokolün ilk hâlinin neden bu kadar önemli olduğunu gösterir.

Özetle

Anlaşmalı boşanma, çekişmeli sürece göre çok daha hızlı, daha az yıpratıcı ve çoğu zaman çocuklar açısından daha koruyucudur. Ancak bu avantajlar, iyi hazırlanmış bir protokolle birlikte anlam kazanır. Protokolü imzalamadan önce hukuki değerlendirme almanız, sonradan yıllar sürecek davaların önüne geçer.

Büromuz, tarafların anlaşabildiği dosyalarda protokolün hazırlanması ve sürecin gizlilik içinde yürütülmesi konusunda hizmet vermektedir.

Sıkça sorulan sorular