“Tapu benim üzerime, o hâlde benimdir” yaygın ama yanlış bir kabuldür. Edinilmiş mallara katılma rejiminde belirleyici olan tapunun kimde olduğu değil, malın ne zaman ve hangi parayla edinildiğidir. Kişisel mal – edinilmiş mal ayrımını ve tasfiye hesabını örneklerle anlatıyoruz.
Boşanma davası sona erdiğinde çoğu kişi sürecin bittiğini düşünür. Oysa boşanma ile mal paylaşımı iki ayrı davadır ve mal rejiminin tasfiyesi, boşanma kararı kesinleşmeden sonuçlandırılamaz. Bu ayrımı bilmemek, ciddi hak kayıplarına yol açar.
Hangi mal rejimi uygulanır?
1 Ocak 2002 tarihinde yürürlüğe giren Türk Medeni Kanunu ile edinilmiş mallara katılma rejimi yasal rejim hâline gelmiştir. Eşler noterde veya evlenme sırasında farklı bir rejim seçmedilerse bu rejim uygulanır.
2002 öncesi evlilikler için önemli ayrım. 1 Ocak 2002’den önce evlenen çiftlerde, bu tarihe kadar olan dönem eski kanunun “mal ayrılığı” rejimine, bu tarihten sonraki dönem ise edinilmiş mallara katılma rejimine tâbidir. Yani 1995’te evlenmiş bir çiftte, 1998’de alınan taşınmaz farklı, 2010’da alınan taşınmaz farklı değerlendirilir.
Kişisel mal – edinilmiş mal ayrımı
Tasfiyenin tamamı bu ayrım üzerine kuruludur.
| Edinilmiş mal (paylaşıma tâbi) | Kişisel mal (paylaşıma tâbi değil) |
|---|---|
| Çalışma karşılığı elde edilen gelirler (maaş, ücret, serbest meslek kazancı) | Evlenmeden önce sahip olunan mallar |
| Sosyal güvenlik ve sosyal yardım kurumlarınca yapılan ödemeler | Miras yoluyla edinilen mallar |
| Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar | Karşılıksız kazandırma (bağış) yoluyla edinilenler |
| Kişisel malların gelirleri (örneğin miras kalan dükkânın kirası) | Manevi tazminat alacakları |
| Edinilmiş malların yerine geçen değerler | Kişisel eşyalar |
| Kişisel malların yerine geçen değerler |
Bir malın hangi gruba girdiği ispatlanamıyorsa, kanun edinilmiş mal olduğunu karine olarak kabul eder. Bu, kişisel mal iddiasında bulunan tarafın ispat yükü altında olduğu anlamına gelir ve uygulamada büyük fark yaratır.
Tapunun kimin üzerine olduğu, malın hangi gruba girdiğini belirlemez. Belirleyici olan, malın hangi tarihte ve hangi kaynaktan gelen parayla edinildiğidir.
Katılma alacağı nasıl hesaplanır?
Hesap dört adımda yapılır:
- Her eşin edinilmiş malları belirlenir ve tasfiye anındaki (karar tarihine en yakın) sürüm değerleri tespit edilir.
- Borçlar düşülür. Kalan tutara “artık değer” denir.
- Her eş, diğerinin artık değerinin yarısı üzerinde alacak hakkına sahip olur.
- Karşılıklı alacaklar takas edilir; fark, borçlu eş tarafından ödenir.
Değer tespiti hangi tarihe göre yapılır? Malın değeri, tasfiye anındaki (karara en yakın) sürüm değeri üzerinden belirlenir. Bu nedenle 2010’da alınmış bir dairenin bugünkü rayiç değeri esas alınır. Alım bedeli değil, güncel değer önemlidir.
Değer artış payı alacağı
Bir eş, diğerinin malının edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına karşılıksız katkıda bulunmuşsa, katkısı oranında ve malın değerindeki artıştan pay isteyebilir. Örneğin eşin kişisel malı olan evin tadilatı için diğer eşin parası kullanılmışsa, bu kalem gündeme gelir.
Denkleştirme
Bir eşin kişisel malından edinilmiş mallarına ya da tersi yönde yapılan aktarımlar, tasfiye sırasında denkleştirilir. Örneğin mirastan gelen para ile alınan ev, kişisel mal niteliğini korur; ancak kredinin edinilmiş mallardan ödenen taksitleri denkleştirmeye tâbidir.
Mal kaçırma girişimlerine karşı ne yapılabilir?
Boşanma sürecinde en sık karşılaşılan sorunlardan biri, bir eşin malvarlığını üçüncü kişilere devretmesidir. Kanun buna karşı iki koruma öngörmüştür:
- Eklenecek değerler. Tasfiyeden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan yapılan olağan dışı bağışlamalar ile katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler, hesaba varmış gibi eklenir.
- Üçüncü kişiye karşı dava. Alacak, borçlu eşten tahsil edilemiyorsa, devrin yapıldığı üçüncü kişiye karşı da talepte bulunulabilir.
Ayrıca dava sırasında tedbir talep edilerek taşınmazlara ihtiyati tedbir şerhi konulması, banka hesaplarına tedbir konulması istenebilir. Bu talebin erken yapılması önemlidir.
Dava süreci ve süreler
Mal rejimi tasfiyesi davası, boşanma davasıyla birlikte açılabilir ancak boşanma kesinleşmeden karara bağlanamaz. Uygulamada bu dava genellikle bekletilir. Tasfiye alacakları için kanunda öngörülen zamanaşımı süresi, boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren işlemeye başlar. Süreyi kaçırmamak için boşanma kesinleştiğinde vakit geçirmeden hareket edilmelidir.
Dava aile mahkemesinde görülür. Dava değeri belirsiz olduğundan genellikle belirsiz alacak davası olarak açılır; bilirkişi incelemesi sonrasında talep artırılır.
Toplanması gereken belgeler
- Evlilik tarihini gösteren nüfus kaydı
- Tüm taşınmazların tapu kayıtları ve edinme tarihleri
- Araç tescil kayıtları
- Banka hesap dökümleri, mevduat ve yatırım hesapları
- Kredi sözleşmeleri ve ödeme planları (taksitlerin kim tarafından ödendiği)
- Miras yoluyla edinilen mallar için veraset belgesi ve intikal kayıtları
- Ticari işletme varsa ortaklık payı ve şirket kayıtları
- Bireysel emeklilik ve sigorta poliçeleri
Bu kayıtların önemli bölümü mahkeme aracılığıyla ilgili kurumlardan celbedilebilir; ancak dilekçede hangi kurumdan ne isteneceğinin açıkça yazılması gerekir.
Sık yapılan hatalar
- Boşanma protokolünde mal rejimi konusuna hiç değinmemek. Bu, tasfiye davası hakkını kapatmaz ama belirsizlik yaratır.
- Protokolde “tüm haklarımdan feragat ediyorum” yazmak. Bu ifade katılma alacağı hakkını da kapsayabilir. Feragatin kapsamı açıkça yazılmalıdır.
- Zamanaşımını kaçırmak. Boşanma kesinleştikten sonra beklemek en pahalı hatadır.
- Yalnızca taşınmazları düşünmek. Banka mevduatı, araç, şirket payı, bireysel emeklilik birikimi ve hatta ticari işletmenin değeri de tasfiyeye dâhildir.
- Tedbir talep etmemek. Dava sonuçlanana kadar malvarlığı elden çıkarılabilir.
Özetle
Mal rejimi tasfiyesi, boşanmanın gölgesinde kalan ama çoğu zaman ekonomik olarak en önemli aşamadır. Hesabın doğruluğu, malların hangi gruba girdiğinin doğru tespitine bağlıdır ve bu tespit belgeye dayanır.
Evlilik boyunca edinilen malların dökümünü çıkarıp, hangi kalemlerin paylaşıma tâbi olduğunu birlikte değerlendirmek için bize ulaşabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Ev kredisini ben ödedim ama tapu eşimin üzerinde. Hakkım var mı?
Evet. Taşınmaz evlilik içinde edinilmişse kural olarak edinilmiş mal sayılır ve katılma alacağı doğar. Ayrıca kredi taksitlerinin kim tarafından ödendiği, denkleştirme ve değer artış payı bakımından da önem taşır. Banka ödeme kayıtları bu noktada belirleyici delildir.
Evlenmeden önce aldığım daireyi evlilik içinde sattım, yerine yenisini aldım. Paylaşılır mı?
Kişisel malın yerine geçen değerler de kişisel mal sayılır. Ancak bu ikame ilişkisinin belgelerle ortaya konması gerekir: satış bedelinin hangi hesaba geçtiği, yeni alımda hangi paranın kullanıldığı izlenebilir olmalıdır. Aradaki fark edinilmiş mallardan karşılanmışsa, o kısım için denkleştirme yapılır.
Eşim şirket sahibi. Şirket de paylaşıma girer mi?
Şirketin kendisi değil, eşin şirketteki payı tasfiyeye dâhil olur. Pay evlilik içinde edinilmişse edinilmiş mal sayılır ve değeri bilirkişi incelemesiyle belirlenir. Şirket evlenmeden önce kurulmuşsa, evlilik içindeki değer artışının kaynağı (çalışma karşılığı mı, piyasa koşulları mı) ayrıca değerlendirilir.
Ziynet eşyası (düğün takıları) bu davaya mı dâhil?
Ziynet eşyası kural olarak kadına ait kişisel eşya sayılır ve mal rejimi tasfiyesinden ayrı bir talebin konusudur. Takıların bozdurulup ortak ihtiyaçlar için kullanıldığı iddia ediliyorsa, bunun ispatı kullanan taraftadır. Bu talep için düğün fotoğrafları, video kayıtları ve tanık beyanı kullanılabilir.
Boşandık, üç yıl geçti. Hâlâ dava açabilir miyim?
Tasfiye alacakları için öngörülen zamanaşımı süresi boşanma kararının kesinleşmesinden itibaren işler. Üç yıl geçmiş olması tek başına hakkın kaybı anlamına gelmeyebilir; ancak süre hesabı dosyanızın özelliklerine göre yapılmalıdır. Kesinleşme tarihini gösteren kararla birlikte bize başvurmanızı öneririz — bu, vakit kaybetmeden yapılması gereken bir kontroldür.
İletişim bilgilerimiz
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Kendi durumunuza ilişkin sorularınız için büromuza ulaşabilirsiniz.
- +90 (544) 434 88 18
- info@zahidebozkus.av.tr
- Kayaönü Mah. Turgut Özal Blv. No: 12/A Gentaş Tower Kat: 8 No: 804 Şehitkamil / GAZİANTEP