Sonuçlanmayan İstisnai Vatandaşlık Başvurusu Varken Genel Yolla Başvurulabilir mi?

Türkiye'de uzun yıllardır yaşayan bir yabancının, yıllardır sonuçlanmayan bir istisnai vatandaşlık başvurusu varsa genel yolla vatandaşlığa başvurabilir mi? İki başvuru türü birbirinden farklıdır ve kanunda açık bir yasak yoktur. Ancak eski dosyayı hemen kapattırmak ciddi bir risk taşır. Öğrenci ikameti, çalışma izni ve beş yıllık ikamet hesabı nasıl işler?

Türkiye'de yıllardır yaşayan, burada okumuş, meslek edinmiş ve çalışan bir yabancının en sık karşılaştığı çıkmazlardan biri şudur: yıllar önce yapılmış bir istisnai vatandaşlık başvurusu vardır, sonuçlanmamıştır ve bu dosya nedeniyle yeni bir başvuru yapılıp yapılamayacağı belirsizdir.

Bu yazıda iki başvuru türü arasındaki farkı, aynı anda iki dosya bulunmasının doğurduğu idari sorunu ve öğrenci ikametinden çalışma iznine geçen kişilerin ikamet süresinin nasıl hesaplandığını anlatıyoruz.

İki farklı yol: istisnai ve genel

Öncelikle temel ayrımı netleştirelim. İstisnai vatandaşlık ile genel yolla vatandaşlık, birbirinden farklı iki başvuru türüdür ve farklı şartlara tabidir.

Aynı kişi adına iki başvuru olabilir mi?

Kanunda, istisnai başvurusu devam eden kişinin genel yolla başvuru yapamayacağına ilişkin açık bir hüküm bulunmamaktadır. İki başvuru türü farklı hukuki sebeplere dayanır.

Ancak uygulamada idare, aynı kişi adına iki aktif dosya yürütmemek için önceki başvurunun geri alınmasını isteyebilir. Bu, kanuni bir yasaktan değil, dosya yönetimi uygulamasından kaynaklanır.

Öğrenci ikamet izniyle genel başvuru yapılabilir mi?

Kural olarak yalnızca öğrenci ikamet izniyle yapılan genel vatandaşlık başvurusu kabul edilmez. Bunun sebebi, kanunun aradığı "Türkiye'de yerleşmeye karar verdiğini davranışlarıyla teyit etme" şartıdır. Öğrenim amacıyla verilen izin, niteliği gereği geçici bir bulunma amacına dayanır.

Çalışma izni ise kanunda ismen zorunlu tutulmuş bir şart değildir. Fakat iki bakımdan belirleyicidir:

• Geçerli çalışma izni, ikamet izni yerine geçer.
• Çalışma, kişinin Türkiye'ye yerleşme iradesini ve geçimini sağlayacak gelir veya mesleğe sahip olma şartını aynı anda gösterir.

Beş yıllık ikamet süresi nasıl hesaplanır?

Genel yolla başvuruda süre hesabı, dosyaların en çok takıldığı noktadır. Dikkat edilmesi gerekenler:

• Öğrenci ikametinden çalışma iznine geçilmişse, önceki öğrencilik süreleri de ikamet hesabına katılabilir.
• Bunun için araya turistik ikamet girmemesi önemlidir.
• İzinler arasındaki boşluğun altı ayı aşmaması gerekir.
• Son beş yılda Türkiye dışında geçirilen toplam sürenin on iki ayı aşmaması gerekir.

Yurt dışı sürelerini nasıl kontrol edersiniz?

Giriş-çıkış kayıtlarınız resmî sistemlerde tutulur ve başvuruda re'sen incelenir. Başvurudan önce kendi kayıtlarınızı çıkarıp toplam yurt dışı gün sayınızı hesaplamanız, sürpriz bir ret kararının önüne geçer. Kısa ama sık seyahatler toplamda on iki ayı aşabilir — tek tek değil, toplamda bakılır.

Türkiye'de okuyup meslek sahibi olmanın etkisi

Kişinin Türkiye'de tıp fakültesini bitirmesi ve hekim olarak çalışması; meslek, gelir, Türkçe yeterliliği, toplumsal uyum ve Türkiye'ye yerleşme iradesi bakımından oldukça güçlü delillerdir. Aynı değerlendirme mühendislik, diş hekimliği, öğretmenlik gibi diploma denkliği ve mesleki tescil gerektiren alanlar için de geçerlidir.

Ancak bu unsurlar kişiye otomatik vatandaşlık hakkı vermez. Değerlendirme bütüncüldür; milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından yapılan inceleme her hâlde ayrıca yürütülür.

Adım adım ne yapılmalı?

1. Mevcut istisnai dosyanın durumunu öğrenin. Hangi tarihte, hangi sebeple açıldı, hangi aşamada?
2. İkamet izni geçmişinizi tarih tarih çıkarın. Hangi izin türü, hangi tarihler arası, aralarda boşluk var mı?
3. Giriş-çıkış kayıtlarınızı alın ve son beş yıldaki toplam yurt dışı sürenizi hesaplayın.
4. Genel başvuru şartlarını tek tek karşılaştırın — gelir/meslek, Türkçe, sağlık, adli sicil.
5. Yazılı teyit almadan eski dosyadan vazgeçmeyin. Bu adım geri alınamaz.
6. Başvuru reddedilirse veya makul sürede sonuçlandırılmazsa idari yargı yolunu ve süreleri değerlendirin.

Dayanak

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.10, 11 ve 15; Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.16 ve 71.

İkamet izni geçmişinizi, çalışma izninizi ve mevcut başvuru dosyanızın bilgilerini bize iletin; hangi yolun sizin durumunuzda uygun olduğunu ve eski dosyanın kapatılmasının doğuracağı riski birlikte değerlendirelim.

Sıkça sorulan sorular