Sınır Dışı Etme (Deport) Kararına İtiraz: Süreler ve Yol Haritası

Sınır dışı etme kararına itiraz süresi çok kısadır ve kaçırıldığında geri dönüşü yoktur. Kararın tebliğinden sonra izlenmesi gereken yolu, idari gözetim kararına itirazı, geri gönderme yasağını ve sınır dışı edilemeyecek kişileri anlatıyoruz.

Sınır dışı etme kararı, bir yabancının Türkiye’deki hayatını doğrudan sona erdiren bir idari işlemdir. Kararın hukuka aykırı olması hâlinde yargı yolu açıktır — ancak bu yol, çok kısa bir süreyle sınırlıdır. Bu yazıda, kararın tebliğinden itibaren atılması gereken adımları sırasıyla ele alıyoruz.

Kimler hakkında sınır dışı kararı verilebilir?

Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, sınır dışı sebeplerini sınırlı sayıda belirlemiştir. Uygulamada en sık karşılaşılanlar:

• Vize veya ikamet izni süresinin ihlal edilmesi
• İkamet izninin iptal edilmesi veya uzatma talebinin reddi
• Çalışma izni olmadan çalışıldığının tespiti
• Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı bakımından tehdit oluşturulduğu değerlendirmesi
• Terör örgütü veya suç örgütüyle ilişkilendirme
• Türkiye’ye giriş yasağı bulunmasına rağmen giriş yapılması
• Uluslararası koruma başvurusunun reddedilmesi ve kararın kesinleşmesi

Sınır dışı edilemeyecek kişiler: geri gönderme yasağı

Uluslararası hukukun temel ilkelerinden biri olan geri gönderme yasağı (non-refoulement), iç hukukumuzda da açıkça düzenlenmiştir. Buna göre bir yabancı, gönderileceği ülkede;

• işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye maruz kalacaksa,
• ırkı, dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi düşünceleri nedeniyle hayatı veya hürriyeti tehdit altında olacaksa,

sınır dışı edilemez. Bu iddia, itiraz dilekçesinin merkezinde yer almalı ve somut olgu ve belgelerle desteklenmelidir: ülke koşullarına ilişkin raporlar, kişisel tehdit belgeleri, akrabaların başına gelenler, sağlık ve psikolojik değerlendirme raporları.

Kanun ayrıca, sınır dışı kararı alınamayacak kişileri de saymıştır. Bunlar arasında ağır hastalığı bulunanlar, yaşı veya durumu itibarıyla korunmaya ihtiyaç duyanlar, gebeler ve mağdur destek sürecindeki insan ticareti mağdurları gibi gruplar bulunur.

İdari gözetim: ayrı bir karar, ayrı bir itiraz yolu

Sınır dışı kararıyla birlikte çoğu zaman idari gözetim kararı da verilir ve kişi geri gönderme merkezine yerleştirilir. Bu iki karar hukuken birbirinden ayrıdır ve ayrı ayrı itiraz edilmesi gerekir.

• İdari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimliğine itiraz edilir.
• Sınır dışı kararına karşı idare mahkemesine başvurulur.

İdari gözetim süresi kanunda sınırlandırılmıştır ve düzenli aralıklarla yeniden değerlendirilmesi gerekir. Gözetimin devamına gerek kalmadığı hâllerde, idari gözetim yerine alternatif yükümlülükler (belirli adreste ikamet, imza yükümlülüğü, elektronik izleme) uygulanabilir. Bu talep de itiraz dilekçesinde ileri sürülebilir.

Uygulamada en sık yapılan hata, yalnızca birine itiraz edilmesidir. Sınır dışı kararına itiraz edilmesi, kişinin geri gönderme merkezinden çıkmasını tek başına sağlamaz.

Adım adım yol haritası

1. Kararı ve tebliğ tarihini belgeleyin. Tebliğ tebellüğ belgesinin fotoğrafını çekin; süre buradan hesaplanacaktır.
2. Hangi sebebe dayanıldığını öğrenin. Karar metninde belirtilen kanun maddesi ve tahdit kodu, savunmanın yönünü belirler.
3. Vekâletname düzenletin. Kişi geri gönderme merkezindeyse, vekâletname merkezde noter aracılığıyla veya kurum yetkilisi huzurunda düzenlenebilir.
4. Dosyayı inceleyin. Avukat, il göç idaresindeki dosyayı inceleyerek kararın dayanağı belgeleri görebilir.
5. Delilleri toplayın. Aile bağları (Türk vatandaşı eş/çocuk), sağlık durumu, Türkiye’de geçirilen süre, çalışma ve okul kayıtları, menşe ülkedeki risk belgeleri.
6. Süresi içinde idare mahkemesine başvurun ve ayrıca idari gözetime itiraz edin.
7. Uluslararası koruma başvurusu değerlendirilmemişse, bu talebin ileri sürülüp sürülmeyeceğini avukatınızla birlikte planlayın.

Aile bağı ve orantılılık

Türk vatandaşı eşi veya çocuğu bulunan, uzun süredir Türkiye’de yaşayan ve buradaki bağları güçlü olan kişiler bakımından, sınır dışı işleminin aile hayatına saygı hakkı yönünden orantılı olup olmadığı tartışılabilir. Bu değerlendirmede;

• Türkiye’de geçirilen sürenin uzunluğu,
• Aile bireylerinin durumu ve çocukların üstün yararı,
• Menşe ülkeyle bağların zayıflığı,
• İşlemin dayandığı sebebin ağırlığı

birlikte ele alınır. Bu unsurların dilekçede belgeye dayalı olarak ortaya konması gerekir; soyut iddialar sonuç doğurmaz.

Giriş yasağının kaldırılması

Sınır dışı edilen kişiler hakkında Türkiye’ye giriş yasağı uygulanabilir. Yasağın süresi, dayandığı sebebe göre değişir. Yasağın kaldırılması veya süresinin kısaltılması için idareye başvurulabilir; talebin reddi hâlinde idari yargı yolu açıktır.

Ayrıca bazı tahdit kodları, yalnızca vize veya ikamet başvurusunda ek belge istenmesini gerektirirken, bazıları girişe tamamen engeldir. Bu ayrımın bilinmesi, hangi başvurunun yapılacağını belirler.

Özetle

Sınır dışı süreçlerinde belirleyici olan iki şey vardır: süre ve belge. Süre çok kısadır ve kaçırıldığında telafisi yoktur; belge ise, kararın hukuka aykırılığını somut olarak gösterebilmenin tek yoludur.

Gaziantep, göç hareketliliğinin yoğun olduğu illerin başında gelmektedir. Büromuz, uluslararası koruma ve geçici koruma başvurularından sınır dışı ve idari gözetim kararlarına karşı yargı yoluna kadar bu alanda hizmet vermektedir. Karar elinize ulaştıysa, gün kaybetmeden bize ulaşın.

Sıkça sorulan sorular